नेपालमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको सक्रियताले भ्रष्टाचारविरुद्ध कदम चाल्दा सत्ताधारीहरूले ‘पाकिस्तानी मोडल’ वा ‘गणतन्त्र समाप्त पार्ने षड्यन्त्र’को हल्ला फैलाउँछन्। यो विश्लेषणले मुगल सम्राटको हात्तीको कथामार्फत सत्य लुकाउने प्रवृत्ति, बिचौलियाको प्रभाव, र भ्रष्टाचारले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र माथिको खतरालाई उजागर गर्छ। कांग्रेस, एमाले, र माओवादीको अक्षमताले जनआक्रोश र गणतन्त्रको स्थायित्वमाथिको प्रश्नलाई पनि सम्बोधन गर्छ।
मुगल सम्राटको हात्ती: सत्य लुकाउने प्रवृत्ति
-
कथा: मुगल सम्राटको प्रिय हात्ती मरे पनि कर्मचारी र चिकित्सकले सत्य बोल्ने आँट गरेनन्। “तापक्रम छैन,” “पुच्छर हल्लाउँदैन” भन्दै सत्य ढाकछोप गरे।
-
नेपालको सन्दर्भ: बालुवाटारमा बिचौलियाले ‘हवाई योजना’ बनाउँछन्, सिंहदरबारमा सरकारले कार्यान्वयन गर्छ। गलत कार्यको आलोचना गर्ने आँट नहुँदा सुशासन कमजोर भयो। शेरबहादुर देउवा, केपी शर्मा ओली, र पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वका सरकारहरू बदनाम बने।
भ्रष्टाचार र बिचौलियाको प्रभाव
-
ग्रे लिस्टको खतरा: सन् २०११ मा सम्पत्ति शुद्धीकरणले एफएटीएफको ग्रे लिस्टमा परेको नेपाल २०१४ मा बाहिरियो। भ्रष्टाचारले पुनः ग्रे लिस्ट वा ब्ल्याक लिस्टको जोखिम।
-
भ्रष्टाचारका काण्ड:
-
गिरीबन्धु टी इस्टेट, ललितानिवास, वाइडबडी, गोकर्ण रिसोर्ट, क्यान्टोनमेन्ट।
-
मधेश सरकारको साइकल, स्वास्थ्य इक्युपमेन्ट, दरबारमार्ग जग्गा।
-
पोखरा–भैरहवा विमानस्थल, फास्ट ट्र्याक, बूढीगण्डकी, पशुपति बालुवा–जलहरी, एनसेल लाभकर।
-
प्रहरी लत्ता कपडा, विद्युत् बक्यौता, स्काउट जग्गा, उपचारमा राज्यकोष दोहन।
-
-
बिचौलियाको हावी: सूर्यबहादुर थापाको ‘भूमिगत गिरोह’ अहिले ‘बिचौलिया’। विकल र सुनिल पौडेल बाहेक मुख्य बिचौलिया कारबाहीबाट उम्के।
-
जनआक्रोश: भ्रष्टाचारले जनतामा निराशा। आक्रोश व्यवस्थाविरुद्ध नभई ‘भिजन लेस’ नेतृत्वविरुद्ध।
गणतन्त्र माथिको खतरा
-
जननिराशा: २० वर्षे गणतन्त्रले अपेक्षा पूरा गरेन। देउवा, ओली, दाहालको अक्षमताबाट जनता वाक्क।
-
अख्तियारको सक्रियता: भ्रष्टाचारविरुद्ध ‘बिजुलीको गति’मा काम, तर सत्ताधारीले ‘पाकिस्तानी मोडल’को हल्ला। संसद्मा ‘पालैपालो समाप्त’ भन्दै रोइलो।
-
आयोगको सीमा: पक्षधरता र सुस्त गतिको आरोप, तर बग्रेल्ती काण्डमा छानबिन आवश्यक।
-
खतरा: गणतन्त्र राजावादीबाट होइन, सत्ताधारी/विपक्षीको अक्षमताबाट डगमगाउने जोखिम।
नेतृत्वको अक्षमता र बिचौलियाको डिजाइन
-
भिजनहीनता: देउवा, ओली, दाहालले पानीजहर, स्याटलाइटे, ‘सातौं पटा’ जम्मा हवाय गफ। भविकालाई अवकाश रोक।
-
बichouलियाको प्रभाव: भ्रष्टाचार कही बichouliकाको योजनामा। सन्ताधारीले करवाही, सन्रकाय।
-
जननका अपक्षा: गनतन्त्र ‘आलम’, ‘राजपट’ का सवका लि। १०११ र प्रजातन, ११११/१११ कोण का भ्रष्टचार ‘नपनाएकै कारण सनाचारी’.
समाधान
-
अख्तियारको तिष्पक्षता: ‘खुट्ट नकाय’ र ‘पक्ष्डरता’ नदकाये छानबिन। “बिराल काल वा सत, मसा मार्नपर्छ.”
-
नतृत्व परिवर्तन: दउवा, ओली, दाहाले ‘प्रस्तज’ बाहाना नबनाय भिजन भएका यवलाई नेतृत्व स्म्पन।
-
बichouलियामाथि कारवाही: सन्रकाय होइन, कडा करवाही।
-
सशासन: भ्रष्टचार न्यूनीकरण, अख्तियारको मनोबल नगिराउन।
-
जनविश्वास: ठोस भिजन र कार्यन्वयानले जनआक्रोश सम्बोधन।
निष्कर्ष
गणतन्त्र माथिको खतरा राजावादीबाट होइन, सत्ताधारी/विपक्षीको अक्षमता, भ्रष्टाचार, र बिचौलियाबाट छ। देउवा, ओली, दाहालको भिजनहीन नेतृत्व र ‘पाकिस्तानी मोडल’को हल्लाले जनआक्रोश बढाएको छ। अख्तियारले निष्पक्ष छानबिन, नेतृत्वले युवालाई अवसर, र बिचौलियामाथि कारबाही गर्नुपर्छ। मुगल हात्तीको कथाझा सत्य् लकाएर गणतन्त्र टिक्दन। समयम सध्रिएन भने जनआक्रोशले गणतन्त्र र नेतृत्वको हस्सियत डगमगाउनछ। सशासन, तिष्पक्षता, र भिजनयक्त नेतृत्वले गणतन्त्र रंग्य।
