क्यान्सर एक जटिल र प्राणघातक रोग हो, जसले समयमा पहिचान र उपचार नभएमा अन्य स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। यसमध्ये एक प्रमुख समस्या हो—मुटुरोग। क्यान्सर र मुटुरोग फरक प्रकृतिका रोग भए पनि, क्यान्सर र यसको उपचारले मुटुमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। यो लेखमा क्यान्सर र मुटुरोगको सम्बन्ध, लक्षण, परीक्षण, र उपचार विधिहरूको गहन र पूर्ण जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ।
क्यान्सर र मुटुरोगको आधारभूत जानकारी
- क्यान्सर: यो रोग कोषिकाहरूको अनियन्त्रित वृद्धि, खानपान, क्यान्सरजन्य विषाक्त तत्व, वंशाणुगत कारण, र पर्यावरणीय प्रभावले हुन्छ।
- मुटुरोग: बोसोयुक्त खानपान, रक्तसञ्चारमा अवरोध, मुटुको रक्तनली वा भल्बको समस्या, मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुको भित्तामा बोसो जम्ने, मोटोपन, र वंशाणुगत कारणले हुन्छ।
क्यान्सर भएका बिरामीमा मुटुरोगको जोखिम बढी हुन्छ। तथ्यांकअनुसार, प्रत्येक १० जना क्यान्सर बिरामीमध्ये १ जनालाई मुटुरोगको समस्या देखिन्छ।
क्यान्सरले मुटुमा पार्ने असर
क्यान्सर र यसको उपचारले मुटुमा निम्न समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ:
- मुटुको भित्तामा पानी जम्ने (Pericardial Effusion): मुटुको पर्खालबीच तरल पदार्थ जम्मा हुने।
- मुटुको पम्पिङ क्षमतामा कमी (Heart Failure): मुटु पूर्ण रूपमा फुक्न र खुम्चिन नसक्ने।
- मुटुको धड्कन अनियमितता (Arrhythmia): विद्युतीय तरंगमा गडबडी।
- मुटुको कार्यमा असन्तुलन: रक्तसञ्चार र भल्बको कार्यमा अवरोध।
क्यान्सरका प्रकारहरू जसले मुटुमा असर गर्छ
- फोक्सोको जटिल क्यान्सर
- छालाको मेलानोमा क्यान्सर
- स्तन क्यान्सर
- रक्तसम्बन्धी ल्युकेमिया
- लिम्फ गाँठोसम्बन्धी लिम्फोमा
- अन्य क्यान्सर (जस्तै: पेट वा कलेजोको क्यान्सर)
क्यान्सर उपचारको प्रभाव
क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने केमोथेरापी र रेडिएसन थेरापीले मुटुमा निम्न प्रभाव पार्न सक्छ:
- केमोथेरापीका औषधि: डक्सोरुबीसीन, इपीरुबीसीन, र साइक्लोफसफामाइड जस्ता औषधिले मुटुको मांसपेशीलाई कमजोर बनाउन सक्छ।
- रेडिएसन थेरापी: छातीको क्षेत्रमा विकिरण गर्दा मुटुको रक्तनली वा पर्खालमा क्षति पुग्न सक्छ।
यदि बिरामीमा पहिल्यै मुटुरोग छ भने यी औषधिहरू प्रयोग गर्नुहुँदैन। यस्तो अवस्थामा मुटुरोग विशेषज्ञसँग परामर्श गरी वैकल्पिक औषधि वा उपचार खोज्नु आवश्यक छ।
क्यान्सर बिरामीमा मुटुको समस्याका लक्षण
क्यान्सर बिरामीमा मुटुको समस्या हुँदा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- सास फेर्न गाह्रो हुने, दम वा स्वाँस्वाँ हुने
- खोकी लाग्ने
- उभिंदा चक्कर लाग्ने वा सास बढ्ने
- थकान महसुस हुने
- आत्तिने वा डर लाग्ने
- मुटुको धड्कन अनियमित हुने
नोट: यी लक्षण अन्य रोगहरूमा पनि देखिन सक्छन्। त्यसैले, यस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त क्यान्सर विशेषज्ञ र मुटुरोग विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नुपर्छ।
मुटुको समस्या पहिचानका लागि परीक्षणहरू
क्यान्सर बिरामीमा मुटुको समस्या पुष्टि गर्न निम्न परीक्षणहरू गरिन्छ:
- रगत परीक्षण: रातो र सेतो रक्तकोषिकाको स्तर जाँच्ने।
- इसीजी (ECG): मुटुको विद्युतीय तरंगको अवस्था जाँच्ने।
- इकोकार्डियोग्राफी (Echo): मुटुको पम्पिङ क्षमता (इजेक्सन फ्र्याक्सन) र भल्बको कार्य जाँच्ने। सामान्य इजेक्सन फ्र्याक्सन ५०% भन्दा माथि हुन्छ; कम भएमा मुटुको कार्यमा समस्या हुन्छ।
- छातीको एक्स-रे: मुटु र फोक्सोको अवस्था जाँच्ने।
- एन्जियोग्राफी: रक्तनलीको अवरोध जाँच्ने।
- मुटुको पर्खालको पानी परीक्षण: क्यान्सरका कोषिकाहरू पानीमा फैलिएको छ कि जाँच्ने।
