“पाल्पा र उदयपुरका मौसम राडार सञ्चालनमा: मनसुन निगरानीमा सहजता”

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले मौसमी गतिविधिको निगरानीका लागि स्थापना गरेका तीनवटा अत्याधुनिक राडारमध्ये पाल्पा र उदयपुरका राडार सञ्चालनमा आएका छन्। सुर्खेतको राडार भने प्राविधिक कारणले सञ्चालनमा आउन सकेको छैन। यी राडारले मनसुनको समयमा रियल टाइममा मौसमी गतिविधि अवलोकन गर्न सहज बनाएको छ।

राडारको सञ्चालन र महत्त्व

विभागका उपमहानिर्देशक सुमन कुमार रेग्मीका अनुसार, २०८२ असार १५ देखि पाल्पाको रिब्दिकोट डाँडा र उदयपुरको चित्रेडाँडामा स्थापित राडार नियमित सञ्चालनमा छन्। यी राडारले २५० किलोमिटर दायराभित्रको वायुमण्डलीय गतिविधिलाई भिडियोसहित रियल टाइममा अवलोकन गर्छन्।

प्रमुख विशेषताहरू:
- हावाको गति, जलवाष्पको मात्रा, चट्याङ, असिना, हिमपात र वर्षाको सम्भावना।
- बादलको गति र दिशाको रियल टाइम जानकारी।
- मौसमजन्य विपद् न्यूनीकरणमा सहयोग।

वरिष्ठ मौसमविद् डा. इन्दिरा कँडेलका अनुसार, राडारले स्वचालित मौसम केन्द्रहरूको तुलनामा गुणस्तरीय तथ्याङ्क प्रदान गर्छ। यी तथ्याङ्कले वर्षा, हुरीबतास, चट्याङ, हिमपात र असिनाको रियल टाइम जानकारी दिन्छ, जसले मौसम मोडल विकास र अनुसन्धानमा समेत योगदान पुर्‍याउँछ।

राडार स्थापना र लागत

स्थापना स्थान:
- कर्णाली प्रदेश: सुर्खेत (रातानाङ्ला)।
- लुम्बिनी प्रदेश: पाल्पा (रिब्दिकोट डाँडा)।
- कोशी प्रदेश: उदयपुर (चित्रेडाँडा)।
लागत: अमेरिकी कम्पनी इन्टरप्राइज इलेक्ट्रोनिक कर्पोरेसन (ईईसी) बाट प्रतिराडार २० करोड रुपैयाँमा खरिद।
उद्घाटन: सुर्खेतको राडारको उद्घाटन २०७६ मंसिर १७ मा, तर चट्याङ र मर्मत समस्याले सञ्चालनमा छैन।

चुनौतीहरू

भौगोलिक अवरोध: राडारका रेडियो वेभहरू सरल रेखामा चल्ने भएकाले अग्ला हिमाल र पहाडले अवरुद्ध गर्छन्, जसले उत्तरी भूभाग र उपत्यकाहरूको अवलोकनमा कठिनाइ।
विद्युत आपूर्ति: अविच्छिन्न विद्युत, इन्धन र पावर ब्याकअपको अभाव। उच्च भोल्टेज र चट्याङले राडारमा असर।
प्राविधिक जनशक्ति: राडार मर्मत र सञ्चालनका लागि दक्ष राडार इन्जिनियर र मेटेरियोलोजिस्टको कमी।

समाधानका उपायहरू

उपत्यका र टारहरूका लागि साना (एक्स ब्याण्ड) राडार जडान।
दक्ष प्राविधिक जनशक्ति विकास र व्यवस्थापन।
अविच्छिन्न विद्युत आपूर्ति र पावर ब्याकअपको व्यवस्था।
मर्मत सम्भारमा स्वदेशी क्षमता विकास।

निष्कर्ष

पाल्पा र उदयपुरका राडार सञ्चालनले नेपालको मौसम प्रक्षेपण र विपद् न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ। सुर्खेतको राडार सञ्चालन र अन्य चुनौती समाधान गर्न सकेमा नेपालको मौसम निगरानी प्रणाली थप प्रभावकारी हुनेछ।