ट्रम्पको भनाइ
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेदरल्याण्ड्समा भएको नाटो सम्मेलनमा बोल्दै इरानले युद्धमा बहादुरी देखाएको बताएका छन्। बुधबारको सम्मेलनमा उनले भने, “इरानले तेलको व्यापार गरिरहेको छ। मैले चाहे त्यसलाई रोक्न सक्थेँ, तर म त्यसो गर्न चाहन्न।” इरानमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा सोधिएको प्रश्नमा उनले थपे, “उनीहरूलाई आफ्नो देश पुनर्निर्माण गर्न पैसा चाहिन्छ। यदि उनीहरू तेल बेच्न चाहन्छन् भने बेच्न सक्छन्। यदि चीनले इरानबाट तेल किन्न चाहन्छ भने मलाई कुनै आपत्ति छैन।”
ट्रम्पले इरान र अमेरिकाबीच अर्को हप्ता वार्ता हुने सम्भावना रहेको बताए। “हामी कुनै सहमति गर्न सक्छौं, तर म अहिले निश्चित छैन। त्यो जरुरी पनि छैन। उनीहरूले युद्ध लडे र अब आफ्नो संसारमा फर्किए,” उनले भने। उनले इरानको परमाणु हतियार कार्यक्रम समाप्त भएको दाबी गर्दै भने, “इरानसँग परमाणु हतियार हुन सक्दैन। ती अब समाप्त भइसकेका छन्। हामीले तिनलाई नष्ट गरिदियौँ।”
मंगलबार नाटो सम्मेलनअघि ट्रम्पले चीनले इरानबाट तेल किन्न सक्ने र अमेरिकाबाट पनि तेल किन्न सक्ने बताएका थिए। यद्यपि, ह्वाइट हाउसका एक अधिकारीले ट्रम्पको भनाइले प्रतिबन्धमा छुट दिने संकेत नगरेको प्रष्ट पारे।
रूसको प्रतिक्रिया
इरानमा भएको अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा रूसले अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) लाई दिँदै आएको सहयोग रोकेको छ। रूसले अमेरिकी आक्रमणले आईएईएको विश्वसनीयतामा ठूलो क्षति पुगेको टिप्पणी गरेको छ। साथै, रूसले इरानमाथिको अमेरिकी आक्रमणको निन्दा गरेको छ। रूसको विदेश मन्त्रालयकी प्रवक्ता मारिया जखारोवाले भने, “परमाणु सुविधाहरूमाथि आक्रमण भइरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र वातावरणविद्हरू कहाँ छन्?” रूसले यस्ता आक्रमणले विश्वलाई “मिलिमिटर” टाढा मात्रै विनाशकारी परिणामबाट बाँकी राखेको चेतावनी दिएको छ।
रूसका उपविदेश मन्त्री सर्गेई रियाबकोभले अमेरिकालाई इरानमा प्रत्यक्ष संलग्नता नहुन सुझाव दिँदै यस्तो कदमले मध्यपूर्वको स्थिति “जटिल रूपमा अस्थिर” हुने बताए।
चीनको प्रतिक्रिया
चीनले पनि अमेरिकाले इरानका परमाणु सुविधाहरूमा गरेको आक्रमणको विरोध गरेको छ। चीनका विदेश मन्त्री वाङ यीले इरानी समकक्षी अब्बास अराघचीसँग वार्ता गरेका छन्। चीनको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियानले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखे, “आईएईएको निगरानीका बाबजुद परमाणु सुविधाहरूमाथि गरिएका आक्रमणहरू संयुक्त राष्ट्रसंघको चार्टर र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गम्भीर उल्लंघन हुन्। यस्ता आक्रमणले आणविक चुहावट वा विपद् निम्त्याउन सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यसको विरोध गर्नुपर्छ।”
चीनको आधिकारिक विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “चीनले इरानको सार्वभौमसत्ता र सुरक्षाका लागि उठाएका कदमहरूको समर्थन गर्छ। मध्यपूर्वमा साँचो युद्धविराम र स्थायित्व कायम गर्न चीनले पहल गरिरहेको छ।”
निष्कर्ष
ट्रम्पले इरानको युद्धमा बहादुरीको प्रशंसा गर्दै तेल व्यापार र वार्ताको सम्भावनालाई खुला राखेका छन्, तर उनको परमाणु सुविधा नष्ट भएको दाबीलाई अमेरिकी गुप्तचर निकायले सीमित प्रभाव मात्र भएको भनेर खण्डन गरेको छ। रूस र चीनले भने अमेरिकी आक्रमणको कडा आलोचना गर्दै मध्यपूर्वमा तनाव कम गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको पालना गर्न जोड दिएका छन्। यी प्रतिक्रियाले इरान, अमेरिका, रूस र चीनबीचको जटिल कूटनीतिक समीकरणलाई उजागर गर्छ।
