“३३ करोडको बेरुजु: तिलोत्तमा नगरमाथि महालेखाको प्रश्नवर्षा”

रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाको बेरूजु रकम ३३ करोड १७ लाख ५५ हजार पुगेको छ। महालेखा परीक्षकको ६२औं प्रतिवेदनअनुसार आव २०८०/८१ मा मात्र ५ करोड ३५ लाख ५ बेरूजु देखिएको छ। मेयर रामकृष्ण खांणको बेरूजु शून्य बनाउने वाचाविपरीत बेरूजु बढेको छ। यो विश्लेषणले बेरूजु, आम खर्च, र महालेखाले उठाएका प्रश्नहरू प्रस्तुत गर्छ।

बेरूजुको विवरण

कुल बेरूजु: ३३ करोड १७ लाख ५५ हजार।
आव २०८०/८१:
- लेखापरीक्षण: ६ करोड ७ लाख ७३ हजार।
- कारबाहीपछि: ५ करोड ३५ लाख ५८ हजार।
- वर्गीकरण:
  - असुल गर्नपर्ने: १ करोड १ लाख ७५ हजार।
  - प्रमाण कागजात: ८२ लाख २४ हजार।
  - नियमित गर्नपर्ने: ३ करोड ३९ लाख ४९ हजार।
  - पेश्की: १२ लाख १० हजार।
गत वर्ष: ३१ करोड ६३ लाख ११ हजार, फछट्ट पश्चात् २७ करोड २१ लाख २१।
महालेखाको प्रश्न: खांणको वाचाविपरीत करोडौं बेरूजु, पारदर्शिता र नियमभंग।

आमदनीमा कमी

आटा आय: ३८ करोड ८५ लाख अनुमान, ३१ करोड १६ लाख ५५ हजार १११ संकलन (२०% कमी)।
बजेट: २ अर्ब ३१ करोड, आन्तरिक आय १५%।
व्यवसाय कर: ३ करोड अनुमान, २ करोड ४ १४ लाख (११%)। व्यवसायी अभिलेख अपडेट नभएको।
महालेखाको सुझाव: अभिलेख अपडेट र कर संकलन प्रभावकारी बनाउन।

अनियमित खर्च

विपद कोष:
- १ करोड ५५ लाख 77 हजार ५६३ आमदानी, ६२ लाख २१ हजार १११ खर्च।
- अनियमितता: कार्य बुद्धि नबनाई खर्च, प्रभावित एकिन नगरी राहत, मर्मतमा दुरुपयोग।
- निर्देशन: कार्य बुद्धि बनाई पारदर्शी खर्च।
प्रकोप सामग्री:
- १० लाखको खरिद, जिन्सी श्रेस्ता अपूर्ण।
- निर्देशन: स्पेसिफिकेसनसहित प्रमाण पेश।
भ्रमण भत्ता:
- २४ लाख १० हजार खर्च, प्रतिवेदन र विवरण नभएको।
- निर्देशन: कामविनाको काज र भत्ता नियन्त्रण।
विविध/होटेल खर्च:
- ७९ लाख ३१ हजार खर्च।
- निर्देशन: स्थानीय सरकार ऐन, २०७४ अनुसार आर्थिक विकासमा खर्च।
करार कर्मचारी:
- २ करोड १७ लाख ९३ हजार ४३४, अन्य पदमा १ करोड ६० लाख ३ हजार ३०७, अमिन/सहायकमा १२ लाख ८३ हजार १७८।
- अनियमितता: ऐन, २०७४ को दफा ८३ विपरीत।
- निर्देशन: नियमसम्मत नियुक्ति।
काज कर्मचारी:
- १५ जना बढी, १ करोड १२ लाख ११ हजार १११।
- अनक्ति: स्वास्थ्य सेवा ऐन, २०१३ र कर्मचारी समायोजन ऐन, २००५ विपरीत।
- निर्दक: स्वीकृत दरमा कज।
स्वकीय सचिव:
- ४ लाख १११ हजार १११।
- अनक्ति: सुविदा सम्बन्धी ऐन, २००० मा व्यवस्था नही।
- निर्दक: गैरकानी खर्च र नियुक्त रोक्न।
जनप्रतिनिधि सुविधा:
- १ करोड ११ लाख १११ हजार, १ शीर्षकमा।
- उदाहरण: मेयरले छात्रवृत्ति, वडाध्यक्ष पाठकले नि:शुल्क निवेदन कर्मचारी।
- प्रश्न: पारदर्शिता र औचित्य।
अनुगमन भत्ता:
- उपमेयर समितिदे ११ लाख १११ हजार, फरक समितको औचित्य नभएको।
- निर्दक: नियमसम्मत भाई।
इन्थन:
- १० लाख खर्च, अभिलेख अपूर्ण।
- निर्दक: सुविदा ऐन, २०११ अनुसार पारदर्शी राखिन।
तीज र पत्रकार तालिम:
- तीजमा १ लाख ११ हजार, पत्रकार तालिममा १ लाख।
- अनक्ति: स्थानीय पत्रकार र घरमा चड।
- सुझाव: खर्च नियंत्रण, स्थानीय प्रागमिकता।
शैक्षिक र अन्य:
- छात्रवृत्ति: ११ लाख अनक्ति।
- प्रोत्साहन अनुदान: १ लाख अनक्ति।
- शिक्षक–विद्यार्थी अनुपात: १ लाख ११ हजार।
- पाठ्यपुस्तक: समयमा वितरण नभएको।
- डिस्पोजल मेसिन: १ लाख ११ हजार १११ को प्रमाण नभएको।
- अन्य: स्कारपियो, तालिम, खाजा, औषधि, शैक्षिक सामग्री, एसी, रोजगार कार्यक्रममा अनक्ति।

रूपन्देहीको सन्दर्भ

कुल बेरूजु: १० करोड।
जिम्मेवार: प्रशासकीय अधिकृत नारायण अर्याल, लेखा प्रमुख रमेश लम्साल।
सुशासनविद् खेमराज रेग्मी: बेरूजुले बेंथीति र भ्रष्टाचारलाई मलजल।

विश्लेषण

चुनौती:
- आम्दानीमा २०% कमी, व्यवसाय कर ११% कम।
- विपद कोष, भ्रमण, होटेल, करारमा ऐनविपरीत खर्च।
- प्रमाण र अभिलक्ता कमी।
- सुना का अभाव्य।
समाधान:
- पारखी लेखा, प्रमाण पत्र बघ।
- व्यवसानी अभिल अपड, करे गबकरी।
- ऐन, २०११ नसार खरिद, नियुक्ति।
- विपद कोशी का बुद्धी, प्रभावी बिकिन।
- सुशा प्रवद, सवदनशीला।

निष्कार

तिलोत्तमाको ११ करोड ११ लाख ११ हजारा बेरूजुले वितीय अनुशानी, सुशानीयानको कमजोरी देखा। माहाले विपण, गुस्म, आजर कर्म, होटेल, शैदिकमा कही उठाए। मेरा हांको सूना वाचनलाई कायन्वानी गर्न पारदशी लेखा, कानी पाना, सुशाना जाही। रूपमा ११ करोड बेरियाले बेंथी र भ्रष्टाचारी जोखीम बढाएको छ। सुशानीद रेग्मीको भनाइअनसार, बेरिय नियंत्रणमा सवदनशीला नअपनाए बेंथीले मलजल पाउनेछ। तिलोत्तमाले माहालको सुझाव कायन्वानी गरी वितीय अनुशानी र जनविश्वास कायम गर्नु जाही।